Co oznacza ten skrót? Gdzie i w jakim celu spisano ten dokument? Akty ze zbiorów Arolsen Archives nie zawsze łatwo zrozumieć. Aby mogły opowiadać światu o losach ofiar prześladowań nazistowskich, trzeba najpierw je objaśnić. To niebywale ważne, gdyż dokumenty te często stanowią jedyny dowód zbrodni popełnionej na człowieku, którego dotyczą.

Jakie dokumenty pomaga odczytywać e-Guide?

Przewodnik elektroniczny skupia się głównie na indywidualnych aktach osobowych, np. kartach personalnych i kwestionariuszach poszczególnych ofiar prześladowań. Dokumenty takie jak karty personalne więźniów obozów koncentracyjnych wymagają dokładniejszych objaśnień niż np. listy obozowe.

„To niesamowite, ile mówi jedna litera”

Projekt e-Guide realizowany jest od maja 2017 roku przez Christiane Weber, pracownik naukową działu badań i edukacji Arolsen Archives. W ramach swojej pracy badała ona tło historyczne dokumentów pochodzących z obozów koncentracyjnych. W wywiadzie opowiada o tym niezwykle interesującym zadaniu oraz zaletach korzystania z e-Guide.

Razem z zespołem badała Pani dla Arolsen Archives różne dokumenty oraz ich kontekst historyczny. Brzmi to bardzo ciekawie.

W istocie, praca nad e-Guide przypominała nieco śledztwo detektywa. Nasze zadanie polegało na szukaniu konkretnych osób i dokumentów, które pozwoliłyby nam znaleźć odpowiedzi lub chociaż wskazówki. Trudno opisać, jakie to uczucie, gdy po wielu dniach, tygodniach, a nawet miesiącach poszukiwań wreszcie udaje się rozszyfrować, co oznacza „G” lub „Z” na karcie z magazynu ubrań.

Christiane Weber wyjaśnia e-Guide

A co to oznacza? I w czym może to pomóc użytkownikom e-Guide?

Te proste, nierzucające się w oczy literki „G” i „Z” oznaczają „Gefangenenkleidung” (ubranie więźniarskie) i „Zivilkleidung” (ubranie cywilne). To oznacza, że na przykład potomek byłego więźnia może dowiedzieć się, jakie ubranie był zmuszony nosić w obozie jego ojciec. Albo babcia. Z jednej strony jest to bardzo osobista informacja, z drugiej pozwala ona też na wyciągnięcie bardziej ogólnych wniosków. Podczas warsztatów dla młodzieży szkolnej możemy na podstawie tych dwóch literek pokazać, jak z czasem zmieniały się zasady rozdzielania ubrań. Im dłużej trwała wojna, tym bardziej kurczyły się zapasy obozowych pasiaków, które najbardziej kojarzą nam się z więźniami obozów koncentracyjnych. Z tego względu coraz większa liczba więźniów zmuszona była nosić ubrania cywilne po zmarłych współwięźniach lub zamordowanych Żydach i Żydówkach. To niesamowite, ile jedna litera mówi o losie człowieka. I właśnie to możemy wyczytać z e-Guide.

Czy osoby bez wykształcenia historycznego również doceniają znaczenie takich „drobiazgów”?

Zdecydowanie tak. Pytania kierowane do wszystkich działów Arolsen Archives świadczą o tym, że ludzie interesują się tematem i są świadomi, iż dokumenty te opowiadają autentyczne ludzkie historie. Ponadto oprócz tych „drobiazgów” nasz e-Guide pomaga też dostrzec głębsze zależności.

Ma Pani na myśli kontekst historyczny?

Tak. Jesteśmy pierwszymi, którym udało się skupić w jednym miejscu wiedzę dotąd rozproszoną w umysłach i biurkach tak wielu ludzi. Z wdzięcznością przyjmujemy wszelkie nowe informacje, gdyż chcemy nieustannie rozwijać nasz e-Guide. Dlatego świadomie wybraliśmy formę cyfrową – aby móc na bieżąco uzupełniać ją nowymi lub zaktualizowanymi danymi.

Ostatnie pytanie: do kogo skierowany jest e-Guide?

To proste. Jest on skierowany do każdego, kto interesuje się dokumentami osób prześladowanych i ich znaczeniem. Staraliśmy się zawrzeć w nim jak najwięcej wiedzy, aby każdy mógł coś z niego wynieść, zarówno osoby odwiedzające nasze archiwum lub archiwa naszych instytucji partnerskich, jak i młodzież stykająca się z tymi dokumentami na lekcjach albo podczas wizyt w miejscach pamięci oraz rodziny ofiar prześladowań, które szukają u nas informacji o losach swoich bliskich. Każdy może w dowolnej chwili skorzystać z wiedzy zawartej w naszym e-Guide.

Często zadawane pytania

Obecnie e-Guide zawiera objaśnienia indywidualnych akt osobowych byłych więźniów obozów koncentracyjnych. Są to m.in. karty personalne, karty chorych ze szpitala obozowego, karty kontrolne korespondencji. W 2019 roku planujemy dodać opisy dwóch kolejnych ważnych kategorii dokumentów: akt dotyczących zaopatrzenia osób przemieszczonych (dipisów), tworzonych przez aliantów po zakończeniu wojny, oraz dokumentów dotyczących pracy przymusowej.

Tak, e-Guide dostępny jest też w wersji mobilnej. Odpowiednio dopasowany layout ułatwia uzyskanie informacji o najważniejszych kategoriach dokumentów ze zbiorów Arolsen Archives za pomocą smartfona lub tabletu. Wersja mobilna, podobnie jak desktopowa, jest łatwo zrozumiała i opatrzona licznymi zdjęciami.

Niestety nie. Zawiera on tylko przykładowe dokumenty, są one jednak tak prosto i przejrzyście opisane, że za ich pomocą da się odczytać wszystkie dokumenty danego typu. Opisy dokumentów oparte są na pięciu podstawowych pytaniach: kto, kiedy, dlaczego, jak i po co korzystał z danych akt czy kwestionariuszy. Każdy opis zawiera zdjęcie przykładowego dokumentu, którego poszczególne pola, skróty i oznaczenia opatrzone są opisami (widocznymi po kliknięciu). Opisy zawierają również linki do faktów i ciekawostek związanych z kontekstem historycznym danego typu dokumentów.

Aby udostępnić e-Guide jak najszerszej publiczności, przygotowaliśmy niemiecką i angielską wersję językową.

Większość dokumentów ze zbiorów Arolsen Archives została spisana przez narodowych socjalistów, np. przez administrację obozową. Jednak nie wszystkie informacje, skróty czy pieczęci są dla nas zrozumiałe. Nawet doświadczeni pracownicy archiwum i miejsc pamięci do dziś nie byli w stanie odszyfrować niektórych zapisów.

Wszelkie nowe informacje będziemy dołączać do e-Guide na bieżąco. Państwo także mogą przyczynić się do jego rozwoju. Jeśli mają Państwo uwagi lub natkną się Państwo na brakujący opis, prosimy o kontakt pod adresem eguide@arolsen-archives.org.